'International School'ના નામે ભ્રમ: મહારાષ્ટ્રે લગામ કસી, ગુજરાતમાં હજુ કોઈ નિયમ નથી

સોશિયલ મીડિયા પર એક RJનો સંદેશ વાયરલ થઈ રહ્યો છે — "તમારું બાળક ખરેખર International Schoolમાં ભણે છે કે તમે ભ્રમમાં છો?" Surtiesએ આ દાવાની તપાસ કરી. જે મળ્યું તે વાયરલ સંદેશ કરતાં વધુ ગંભીર છે: જે કાર્યવાહીના આધારે આ સંદેશ બન્યો છે તે ગુજરાતની નહીં, મહારાષ્ટ્રની છે — અને ગુજરાતમાં આજ સુધી આવો કોઈ નિયમ જ બહાર પડ્યો હોવાનું જાણમાં નથી.

— Surties ન્યૂઝ ડેસ્ક | ફેક્ટ ચેક

SURTIES FACT CHECK

દાવો: ગુજરાતમાં ૭૫૩ શાળાઓ પોતાના નામ આગળ 'International'/'Global' લગાવે છે, જ્યારે માત્ર ૧૧ IB અને ૨૨ Cambridge શાળાઓ જ સત્તાવાર રીતે આ શબ્દ વાપરી શકે.

અમારી ચકાસણી: મૂળ વાત — કે ઘણી શાળાઓ આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા વગર 'International' અને 'Global' શબ્દ વાપરે છે — સાચી છે. પરંતુ જે પરિપત્ર અને કાર્યવાહીના આધારે આ સંદેશ ઊભો થયો છે તે મહારાષ્ટ્ર સરકારનો (ડિસેમ્બર ૨૦૨૫) છે, ગુજરાતનો નહીં. '૭૫૩'નો ચોક્કસ આંકડો Surties કોઈ સત્તાવાર સ્રોતમાંથી ચકાસી શક્યું નથી.

વાયરલ સંદેશમાં શું કહેવાયું છે?

સંદેશમાં દાવો છે કે આજે ગુજરાતની સેંકડો શાળાઓ પોતાના નામ આગળ 'International' કે 'Global' શબ્દ લગાવે છે, જેનાથી વાલીઓ ભ્રમમાં પડે છે. તેમાં એમ પણ કહેવાય છે કે માત્ર IB Board અને Cambridge Boardની માન્યતા ધરાવતી શાળાઓ જ ખરા અર્થમાં 'International' ગણાય, અને બાકીની શાળાઓ "International Pattern" કે "Cambridge Pattern" જેવા શબ્દો વાપરીને માત્ર બ્રાન્ડિંગ કરે છે.

આ ચિંતા સ્થાને છે. પણ સંદેશને ગુજરાત સાથે જોડીને રજૂ કરવામાં એક મોટી ભૂલ થઈ છે — જે અમે નીચે સ્પષ્ટ કરીએ છીએ.

ખરી કાર્યવાહી ક્યાં થઈ? — મહારાષ્ટ્રમાં

ડિસેમ્બર ૨૦૨૫માં મહારાષ્ટ્રના શાળા અને ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગે એક પરિપત્ર બહાર પાડ્યો, જેમાં શાળાઓના નામમાં વપરાતા ગેરમાર્ગે દોરનારા શબ્દો પર નિયંત્રણ મૂકવાનો નિર્ણય લેવાયો. ૧૦ ડિસેમ્બર ૨૦૨૫ના રોજ યોજાયેલી State Level Authorityની બેઠકમાં આ મુદ્દે ચર્ચા થઈ હતી. વિભાગે જે માપદંડ નક્કી કર્યા તે આ રહ્યા:

• કોઈ શાળા Cambridge International Education કે International Baccalaureate (IB) સાથે જોડાયેલી ન હોય, તો તે પોતાના નામમાં 'International' શબ્દ વાપરી શકશે નહીં.
• શાળાની બે કે તેથી વધુ દેશોમાં શાખા ન હોય, ત્યાં સુધી તે પોતાને 'Global' કહી શકશે નહીં.
• નામમાં 'CBSE' શબ્દ વાપરવો કાયદેસર રીતે યોગ્ય નથી, કારણ કે તે કેન્દ્ર સરકારનું પરીક્ષા બોર્ડ છે — શાળાનું નામ નહીં.

વિભાગે મહારાષ્ટ્રની ૧૧ નવી શાળાઓ પણ ચીંધી, જેમના નામમાં 'International' શબ્દ વપરાયો હતો, અને તેમને નવા નામની દરખાસ્ત સાથે ફરી અરજી કરવા જણાવ્યું. એટલું જ નહીં, હાલની આવા નામવાળી શાળાઓની પણ સમીક્ષા થશે એમ પરિપત્રમાં સ્પષ્ટ કરાયું. ધ્યાન રહે — વાયરલ સંદેશમાં જે '૧૧'નો આંકડો ગુજરાતની IB શાળાઓ માટે વપરાયો છે, તે મહારાષ્ટ્રમાં ચીંધાયેલી ૧૧ શાળાઓ સાથેની માત્ર સંયોગની સમાનતા હોઈ શકે છે; બંને બાબતો અલગ છે.

ગુજરાતની વાસ્તવિકતા: બ્રાન્ડિંગ ઘણું, અસલી જોડાણ ઓછું

'International' અને 'Global' જેવા શબ્દો ભારતમાં ખૂબ ઢીલી રીતે વપરાય છે. શૈક્ષણિક નિષ્ણાતો પણ સ્વીકારે છે કે "International School" શબ્દનો ઉપયોગ વ્યાપક અને અસમાન છે — અભ્યાસક્રમ, વિદ્યાર્થી-મિશ્રણ અને શિક્ષણ-પદ્ધતિમાં શાળાઓ વચ્ચે ઘણો ફરક હોય છે.

સામે પક્ષે, ખરેખર આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા ધરાવતી શાળાઓ ગુજરાતમાં બહુ ઓછી છે. વિવિધ શૈક્ષણિક યાદીઓ મુજબ આખા ભારતમાં આશરે ૨૭૦ જેટલી IB World Schools છે, અને તેમાંથી ગુજરાતનો હિસ્સો માંડ ગણીને દસેક શાળાઓ જેટલો છે. Cambridge (CAIE) સાથે જોડાયેલી શાળાઓ થોડી વધારે છે — જેમ કે સુરતની Fountainhead School અને P. P. Savani Cambridge International School, રાજકોટની The Galaxy School, અને અમદાવાદની Ahmedabad International School તથા Calorx Olive International School — પણ આ સંખ્યા પણ ડઝનેકમાં જ રહે છે, સેંકડોમાં નહીં.

એટલે ગાણિતિક ચિત્ર સ્પષ્ટ છે: ગુજરાતમાં 'International'/'Global' નામ ધરાવતી શાળાઓ ઘણી છે, જ્યારે ખરા અર્થમાં IB કે Cambridge સાથે જોડાયેલી શાળાઓ આંગળીના વેઢે ગણાય તેટલી. વાયરલ સંદેશનો આ ભાવ સાચો છે — ભલે તેના ચોક્કસ આંકડા સત્તાવાર રીતે ચકાસી ન શકાય.

અસલી મુદ્દો: ગુજરાતમાં નિયમન-શૂન્યાવકાશ

અહીં ખરી વાર્તા છે. મહારાષ્ટ્રે છ મહિના પહેલાં આ દિશામાં ઠોસ પગલું ભર્યું, પણ ગુજરાતે આજ સુધી આવો કોઈ પરિપત્ર બહાર પાડ્યો હોવાનું જાહેર જાણમાં નથી. Surtiesએ ગુજરાત શિક્ષણ વિભાગ અને કમિશનર શાળાઓની કચેરી સંબંધિત ઉપલબ્ધ સ્રોતો તપાસ્યા, પણ શાળાઓના નામમાં 'International'/'Global' શબ્દના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરતો કોઈ ગુજરાત-વિશેષ આદેશ મળ્યો નથી.

એનો અર્થ એ થાય કે — મહારાષ્ટ્રથી વિપરીત — ગુજરાતમાં અત્યારે કોઈ પણ શાળા, ભલે તે માત્ર રાજ્ય બોર્ડ (GSEB) સાથે જોડાયેલી હોય, પોતાના નામ આગળ 'International' કે 'Global' લગાવી શકે છે, અને તેને રોકતો કોઈ ચોક્કસ નિયમ નથી. વાલીઓ માટે ચકાસણીની આખી જવાબદારી પોતાના માથે આવી પડે છે.

વાલીઓ માટે આનો અર્થ શું?

'International School'નું લેબલ ઘણીવાર ઊંચી ફી અને ઊંચી અપેક્ષાઓ સાથે આવે છે. જો શાળા ખરેખર IB કે Cambridge સાથે જોડાયેલી ન હોય, છતાં માત્ર નામથી એવી છાપ ઊભી કરે, તો વાલી જે ભણતર માટે ચૂકવણી કરી રહ્યા હોવાનું માને છે અને જે ખરેખર મળે છે — એ બે વચ્ચે અંતર રહી શકે છે. માટે પ્રવેશ પહેલાં શાળાનું અસલી બોર્ડ જોડાણ ચકાસવું ખૂબ જરૂરી છે — નામ પર નહીં, માન્યતા પર વિશ્વાસ કરો.

તમારી શાળા ખરેખર IB/Cambridge છે? — જાતે ચકાસો

• IB માટે: ibo.org પર "Find an IB World School" વિભાગમાં શાળાનું નામ શોધો.
• Cambridge માટે: cambridgeinternational.org પર સત્તાવાર school directory / "Find a Cambridge school"માં તપાસો.
• CBSE માટે: cbse.gov.in (saras.cbse.gov.in) પર affiliated schoolsની યાદીમાં શાળાનો affiliation number ચકાસો.
• રાજ્ય બોર્ડ: શાળા GSEB સાથે નોંધાયેલી છે કે કેમ તે પૂછો.
• સીધો સવાલ: શાળા પાસેથી તેનો બોર્ડ અને affiliation number માગો, અને તે નંબર બોર્ડની વેબસાઈટ પર જાતે મેળવી લો.

જે પ્રશ્નોના જવાબ બાકી છે

આ ફેક્ટ ચેક માત્ર એક વાયરલ સંદેશને ચકાસવા પૂરતો નથી — તે ગુજરાત માટે કેટલાક ગંભીર સવાલ ઊભા કરે છે:

• મહારાષ્ટ્રની જેમ ગુજરાત શિક્ષણ વિભાગ / કમિશનર શાળાઓની કચેરી શાળાઓના નામ માટે કોઈ માર્ગદર્શિકા બહાર પાડશે?
• ગુજરાતમાં 'International'/'Global' નામ ધરાવતી કેટલી શાળાઓ પાસે ખરેખર IB કે Cambridge જોડાણ છે, અને કેટલી પાસે નથી?
• શું નામમાં 'CBSE' શબ્દના ઉપયોગને — જેને મહારાષ્ટ્રે અયોગ્ય ગણાવ્યો — ગુજરાતમાં પણ નિયંત્રિત કરવો જોઈએ?

Surties આ મુદ્દાનો પીછો કરતું રહેશે. જો ગુજરાત સરકાર આ દિશામાં કોઈ આદેશ બહાર પાડે, તો અમે આ અહેવાલ અપડેટ કરીશું.

સ્રોત / Sources & પારદર્શિતા

• મહારાષ્ટ્ર શાળા અને ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગનો પરિપત્ર (ડિસેમ્બર ૨૦૨૫), રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ સમાચાર પ્લેટફોર્મ (Careers360, ummid.com) દ્વારા અહેવાલિત.

• International Baccalaureate — IB World Schools Yearbook (ibyb.org): ભારતમાં IB શાળાઓની સંખ્યા.

• Cambridge Assessment International Education (CAIE) ની સત્તાવાર માહિતી અને શાળા-યાદીઓ.

ડિસ્ક્લેમર: આ અહેવાલ પ્રકાશન સમયે ઉપલબ્ધ જાહેર માહિતી પર આધારિત છે. વાયરલ સંદેશમાં ગુજરાત માટે દર્શાવાયેલ '૭૫૩', '૧૧' અને '૨૨' આંકડા સ્વતંત્ર રીતે કોઈ સત્તાવાર સ્રોતમાંથી ચકાસી શકાયા નથી.